رۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی ئایدز: ئامارە نیگەرانکەرەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان

له‌لایه‌ن: - - به‌روار: 2025-12-01
رۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی ئایدز: ئامارە نیگەرانکەرەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان
تەندروستی هەولێر

رۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی ئەیدز: ئامارە نیگەرانکەرەکان لە عێراق و هەرێم

رۆژی یەکەمی دوازدە وەک رۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی کۆنیشانەی لاوازبوونی بەرگریی جەستە (AIDS) لە سەرانسەری جیهاندا یادی دەکرێتەوە. لەم رۆژەدا کار دەکرێت بۆ هۆشیارکردنەوەی خەڵک لە چۆنیەتیی خۆپاراستن لەم نەخۆشییە، بەتایبەتی لە وڵاتە تازەگەشەسەندوو و کەمداهاتەکاندا.

مێژووی دۆزینەوە و بڵاوبوونەوەی ئایدز

ئەیدز، یان کۆنیشانەی لاوازبوونی بەرگریی جەستە، یەکەمجار لە ساڵی 1981 لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دۆزرایەوە. لە عێراقدا، یەکەمجار لە ساڵی 1986 ئەم نەخۆشییە دەستنیشان کرا و 273 تووشبوو تۆمار کران. لە ساڵی 2007، ژمارەی تووشبووان لە عێراق گەیشتە 475 کەس. ئەم ژمارەیە لە ساڵی 2017 دابەزی بۆ 185 کەس، بەڵام دیسان لە ساڵی 2018 بەرزبووەوە بۆ 224 کەس.

ئاماری ئێستای عێراق

بەپێی لیژنەی تەندروستی و ژینگەی پەرلەمانی عێراق، لە ئێستادا 2,881 تووشبووی تۆمارکراوی ئەیدز لەنێو عێراقدا هەیە. ژمارەی تووشبووان ساڵانە زیاد دەکات.

دابەشبوونی تووشبووان لە پارێزگاکانی عێراق بۆ ساڵی 2024

بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستیی عێراق، ژمارەی کەیسە نوێیەکان و کۆی گشتیی تووشبووان لە پارێزگاکاندا بەم شێوەیەیە: - رەسافە: 179 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 994 تووشبوو - کەرخ: 105 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 620 تووشبوو - زیقار: 58 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 201 تووشبوو - بەسرە: 44 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 190 تووشبوو - بابل: 52 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 175 تووشبوو - نەجەف: 21 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 124 تووشبوو - کەربەلا: 25 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 121 تووشبوو - کەرکووک: 16 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 102 تووشبوو - دیالە: 14 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 88 تووشبوو - نەینەوا: 21 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 78 تووشبوو - واست: 18 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 58 تووشبوو - موسەنا: 13 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 46 تووشبوو - ئەنبار: 11 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 39 تووشبوو - سەڵاحەدین: 6 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 25 تووشبوو - میسان: 3 کەیسی نوێ، کۆی گشتی 20 تووشبوو

ئامارەکانی هەرێمی کوردستان

لە ساڵی 2024، ژمارەی تووشبووانی ئەیدز لە هەرێمی کوردستان گەیشتە 116 تووشبوو، لە کاتێکدا لە ساڵی 2023 ئەم ژمارەیە 90 تووشبوو بوو. ئەمە بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوە. دابەشبوونی تووشبووان لە پارێزگاکانی هەرێم بۆ ساڵی 2024: - هەولێر: 64 تووشبوو (34 کەیسی نوێ) - سلێمانی و هەڵەبجە: 37 تووشبوو (24 کەیسی نوێ) - دهۆک: 15 تووشبوو (6 کەیسی نوێ)

ئامارەکانی جیهانی

بەپێی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئەیدز، لە جیهاندا نزیکەی 40 ملیۆن تووشبوو هەیە. لە ساڵی 2023دا، 1.3 ملیۆن کەیسی نوێ تۆمار کرا، کە ئەمە رێژەیەکی بەرزە. هەروەها لە هەمان ساڵدا 630 هەزار کەس لەبەر ئەم نەخۆشییە گیانیان لەدەستدا.

دابەشبوونی تووشبووان بەپێی ناوچەکان

ئەو ناوچانەی زۆرترین تووشبوویان تێدایە: - ئەفریقا: 25.6 ملیۆن تووشبوو - رۆژهەڵات و رۆژئاوای ئاسیا: 6.1 ملیۆن تووشبوو - باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیا: 3.9 ملیۆن تووشبوو - ئەمریکا: 3.8 ملیۆن تووشبوو - ئەورووپا: 3 ملیۆن تووشبوو - ناوچەی دەریای نێوەڕاست: 490 هەزار تووشبوو

پێوەری جیهانی بۆ رێژەی تووشبوون

بەگوێرەی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی، ئەگەر رێژەی تووشبوون بە ئەیدز لە هەر وڵاتێکدا کەمتر لە 1% بێت، واتە لە هەر 100 هەزار کەس کەمتر لە 1,000 کەس تووش بن، ئەوا ئەو وڵاتە لە ئاستێکی خوارتر لە پێوەری جیهانیدایە.